GURIT 55 (seket lima): sing ilang, sing diilangna

Gurit Seket Lima

dening: Widyo Babahe

Gurit Seket Lima

Mligi crita babagan dolanan

Dolanan sing ilang, diilangna

Ngajak bebarengan, mbalekna

Gurit Seket Lima

Gurit pangeling kandha

Marang sapa, mligi dhiri iki

Kang wis lali, kelalen, klendran kabudayan liyan

Gurit Seket Lima

Pangeling yuswa, separo abad luwih lima

Paringana gurit iki ana guna

Piranti sinau putra-wayah, sak wayah-wayah

Pangapurane sing gedhe

Gurit iki adoh saka sempurna

Akeh sing durung kacrita

Mergo nembe eling semene

Ana sing eling, angel ka gurit

Ngerti jeneng lali cara

Mbok menawa liya prekara

Tambah dawa tambah carita

Matur nuwun kabeh, sedaya

Kabudayan Nuswantara tetep Jaya!

Bumi Mardikan, mbuh Kapan!?

KailangNa

dening: Widyo babahe

Jare sapa, dolanan klebu tembange, musna

Jare sapa, dolanan klebu tembange, wis ora ana

Jare sapa, dolanan klebu tembange, muspra

Jare sapa, dolanan klebu tembange, wis ora guna

Musna, ncen digawe mengkana

Ora ana, ncen disingkirna

Muspra, ben ora ana sing nerusna

Ora guna, ben nganggo gaweane negara manca

Iki jaman, ncen digawe ora karuwan

Kareben regejegan, antarane sedulur, sanak lan kadang

Ben ora kober tata lan dandan

Nata nagara, ndandani bangsa

Dikwatirke dadi nagara adikwasa

Nuswantara nyawiji, kala patih Gajah Mada

Disigar-sigar nalika Walanda

Kagendhel Soekarno, taun papat lima

Mardika! Mardika! Mardika!

Dadine gendra

Jare sapa, dolanan klebu tembange, ilang

Kwi sengaja,

kailangna!

Dening pangwasa, sing kwatir...

Nuswantara nyawiji,

Kagendhel,

Mardika!

Bumi karangjati, 8/4-2015

Kailangna (kapisan)

dening: Widyo Babahe

“Kodhok ngorek, kodhok ngorek

  ngorek pinggir kali...

  theot theblung, theot theblung

  theot, theot theblung...”

yen mangsa udan, kodhoke pating ciblung

ing blumbangan utawa gowakan

bugangan utawa lemah ledhokan

ing kalenan, uga sawah garapan

iki kutha Semarang

wis ora usum blumbang, nggo buwang larahan

yen prelu, lemah lowang gawe wangunan

larahan?

Buwang kali,

angger ora konangan

Eee, konangan ra apa,

kan rung ana praturan!

Kodhok ngorek wis arang, keprungu nang Semarang

Bugangan mung aranan

Sawah Besar aran klurahan

Sepira ambane, wis ora ketok pathoke

Ketutup tanduran beton

Nanging dudu nangka wohe

Tembang “kodhok ngorek”

Tetembangan ro dolanan

Wis ora uman panggonan

Bumi Karangjati, 9/4-2015

Kailangna (kapindho)

dening: Widyo Babahe

“Cublak, cublak suweng

  Suwenge ting gelenter

  Mambu ketundhung gudel

  Tak gempo lela-lelo

  Sapa ngguyu ndhelikake

  Sir, sirpong dhele kopong, sir...”

“Sik, sik, mengko dhisik...

  Sapa sing arep ngguyu?

  Aja ngapusi, biasane padha mesam-mesem, sajak geguyu

  Men dikira ndhelikake...”

Dolanan sinambi tetembangan

sing siji njengking, liyane lungguhan ngubengi sing dadi

salah siji tangane, kalumahake, sumeleh gegere

sing dadi, ya sing lagi njengking.

Gacuk arupa krikil utawa watu cilik, kaubengake

laras karo tembange

pungkase tembang, salah siji tangan, kalumahake, sumeleh gegere

kaangkat, driji kekarone tangan kagegem, saliyane driji panuding...

Sapa ngguyu ndhelikake?

Ora! Ora ana sing padha ngguyu

Kabeh padha meneng, ya ora padha mesam-mesem, sajak geguyu

Men dikira ndhelikake...

Ora! Ora mung ndhelikake

Kabeh padha meneng, sengaja ngilangake

Dolanan sinambi tetembangan,

Sing ngraketake, guyub, sesrawungan, kekancan

Tumrap sabarakan, sapantaran

Sengaja, kailangna!

Bumi Karangjati, 9/4-2015

Kailangna (katelu)

dening: Widyo Babahe

“jaranan, jaranan, jarane jaran teji

  Sing nunggang ndara bei

  Sing ngiring para mentri

  Jek-jek nong, jek-jek gung

  Jek, jek, turut-turut

  Gedebug krincing, gedebug krincing

  Prok, prok, gedebug jedher!”

Kuwi jaranan, jaran dolanan

Kuwi jaranan, dudu jaran tenanan

Gedebog gedhang mulabukane

Diiris ora nganti tugel, kareben

Bisa ditekuk-tekuk, direka-daya arupa

Jaran, tanpa sikil uga tangan

Kuwi jaranan,

Kena kagawe saka gedheg kepang

Asring kanggo jejogedan, bala barongan

Kanggone bocah dolanan

Cukup gedebog gedhang kagawene

Siji iki,

pating crongat, ting tlalang

Pinggiran kali uga dalan

gedhang sawohe

Apa maneh gedeboge

Ning yakuwi,

wis ora ana sing nggunakna

Eman, ning ya piye

Dolanane wis kailangna

Sengaja diilangna, ngemu karep sing gedhe

Ngremuk negara,

mecah bangsa,

saka budaya,

tinggalane simbah buyute

jaranan, jaranan, jarane jaran teji

jarene, wis ora ana sing nunggangi

Ndara bei lan para mentri

Luwih seneng ditunggangi

Bumi Karangjati, 9/4-2015

Kailangna (pungkas)

dening: Widyo Babahe

Bocah sapantaran, padha nglumpuk nang plataran

Wengi kuwi, mestine padhang mbulan

Bubar mahriban, mbulane isih ketutupan

Ana sing kelingan

Sing dolanan pesbuk, bebe lan twiteran

Yen kawit surup, mbulane bakal kaling-kalingan

Wengi kuwi, papat April malem lima

Taun masehi, rong ewu limalas

Wengi kuwi, ngepasi tanggal limalas

Jumadilakir wulan jawane

Mbah buyut ngendika, mbulane dipangan buta

Kuwi kang karanan grahana

Ing alaming mayapadha

Grahanane ora sabaene

Abang mbranang wujude

Mbah buyut ngendika, butane lagi nesu

Kuwi kang karanan grahana mbulan nepsu

Ing plataran, peteng dhedhet ra karuwan

Bocah sapantaran, nyenyawang ndhuwur wetan

Mbulane isih kaling-kalingan

Bocah sapantaran, wis padha angot-angotan

Siji mbaka siji padha bali

Wengi kuwi, ora sida dolanan

Wengi kuwi, bocah sapantaran kelangan

Bumi Karangjati, 10/4-2015

kumpulan geguritan

Mangsa Ganjil

Siji, telu, lima, pitu, … … … sangangpuluh sanga,

tung entungane angka,

ning ora angger ngetung tumtrabe wong jawa.

Mestine wis nganggo petung sing premana,

tumrabe nyedhekahi marang sing wis ora ana ing alam donya,

ing malem-malem ganjil,

ganjile tumrab tung etungane angka,

nanging kabeh wis kapetung sing ngemu makna.

Beda makna tumrab ganjile sing ora genep,

kang bisa karan kurang jangkep,

ngrusak tatanan sing wis trep.

beda makna tumrabe sing lagi mangsa,

kang bisa karan mangan, nyaplok, nggaglag kanti meksa,

ra prelu mikir sapa sing dimangsa.

Mangsa ganjile sing wicaksana,

duwe etung lan petung,

tinggalane leluhur kang pinunggul,

mangsa wayah laku pasa lan tapa,

kanggo sangu urip, pungkure urip saka donya.

Semarang, 20 September 2012

Mangsa Pacoban

Iki jaman, jamane tambah saya ora karuwan,

critane simbah, rikala jamane, ya ora karuwan,

ngendikane simbah, urip kuwi pancen kebak pacoban.

                “nggih leres mbah, saniki kathah tiyang ingkang pacebukan,

                   kathah ingkang kapusan, klendran,

    lali sakabehe kwajiban.”

Iki jaman, jamane tambah saya ora karuwan,

padha nglali tatanan, ninggalke paugeran,

tibane padha regejegan.

                (golek bebener, nyalahke liyan,

                  sing kliru digugu, sing bener kateter,

                   tatanan lan paugeran mung kanggo tenger lan dolanan).

Iki jaman, jamane tambah saya ora karuwan,

Simbah isih ngeyel, iki jamane pacoban,

kudu diadepi kanti teteging ati,

kudu dilakoni kanti laku sing premadi.

                (pancen bener simbah, Permadi ya Janaka,

                  suka laku pasa lan tapa,

                   entuk-entukane mboyong putri lan wanita).

“Pancen bocah saiki, angel dituturi … … … “

Semarang, 20 September 2012

Mangsa Tandur

Ketiga ngingking, kabeh garing,

wit-witan, sato kewan, gering,

barat ora kemlebat, banyu ra gemuyu,

nelesi jagad sing kuyu-kuyu.

Oalah cabang bayi,

semut ireng anak-anak sapi,

kabeh dikukupi kanggo kepentingane dhewe,

mata peteng ra mikir sing keri,

ninggali nggo tembe mburine.

“Cempe-cempe undangke barat gedhe,

                  tak opahi duduh tape,

                  udan banyu tibakke rene.”

Lemah teles, gusti sing mbales,

iki piwales, marang sing nggrantes,

miliha wiji sing mentes,

tandurana, rumatana sing prayoga,

bakal thukul tanduran, wit lan woh sing ngrembaka.

Mangsa tandur sing ati-ati,

Milih wiji kanti setiti,

Akeh wiji katon nyengsemke ati,

Salah milih bisa nyilakani.

Semarang, 20 September 2012

Lintang Panjer Esuk

Ing pereng wetan rada ngalor,

sumunar cahya kang wis tak kira,

kuwi lintang panjer esuk,

nanging aku isih ora precaya,

bener lintang apa cahya jinis liya?

Mripat tak bukak amba-amba,

mbok menawa ndaru sing arep tiba,

salah mangsa,

jebul ora,

pancen lintang panjer esuk sing rada beda.

Tak pandeng, tak penthelengi,

mripat iki kaya leleh,

lintange ora obah, ora geseh,

cahyane ambyor nrabas petenge wengi.

Lintang panjer esuk,

gawe obah wadhagku, gawe geseh pikirku,

Gusti maringi tandha,

Pikiran iki othak-athik makna,

Tetep buntet, mbulet udhet.

Tak bukak betaljemur adamakna,

setu paing, gunggunge paling tuwa,

pikiran tambah ngambrawara,

jagad saya tuwa …

jaman saya tuwa …

nagara saya tuwa …

prekara tambah tuwa …

knapa pikir iki ora tambah tuwa.

Lintang panjer esuk,

sing metu ngarepi esuk,

Gusti maringi tandha?

kuwi mung pikir sing kegedhen rumangsa.

Semarang, 20 September 2012

Mbulane Nanggal Kapisan

Katon nylirit, merit,

alise wanita pawicaran,

kembang lambene kembang padesan,

dadi rerasan kaum priya,

Alise nanggal kapisan,

Ngibaratke mbulan sing lagi nanggal,

Kapisan.

Mbulan nanggal kapisan,

katon nylirit, merit,

wayah surup, lekase srengenge angslup,

ing pereng kulon,

kasaput mega candhikala.

Kala digatekna,

kanggone pamuka agama,

bisa-a dinggo tandha,

nanggal kapisan tibane wulan apa.

(asringe ora digatekna, saliyane wulan riyaya).

Asringe para pamuka agama,

regejegan beda swara,

apa pancen kudu ngana,

agama kanggo srana,

regejegan golek kawula.

“assalamu’alaikum mbulan,

  tuwa mbulan, nom tanggal, nom-nom aku.”

Semarang, 20 September 2012

Srengenge Ngglewang Mangulon

srengengene wis ngglewang mangulon

lumakune wis separo dina

nglereni samubarang sauntara

nyisihke wektu manembah kang kuwasa

srengengene wis ngglewang mangulon

pas sandhuwure mustaka

ubun-ubun iki krasa mlethek-mletheka

wayah ketiga srengenge kaya ra duwe duga

srengengene wis ngglewang mangulon

kadang tani ngeyub nang gubugan

kipasan caping, nyawang tanduran

pikire nglambrang ra ana tujuwan

kelingan utang,

nyaure ngenteni panenan

semarang, 21 Sept. 2012

Puspa Tajem

Wengi iki,

pancen wis tak niati,

niat ingsun ngadhep mring Gusti.

Wengi iki,

ora kaya wengi-wengi sadurunge,

tak lon-loni turu sore,

betheke tangi bisa tengah wengi.

Wengi iki,

Piranti sesuci cumepak pepak,

Jedhing kebak Kembang setaman.

Wengi iki,

mbuh apa sing tak goleki,

karep ati pingin sesuci,

manekung, manembah, ngadhep Gusti,

ing lingsir, tengah wengi.

apa aku kangen mring Gusti …

apa Gusti kangen marang aku …

aku rung ngerteni,

mengko esuk tak critani.

21 Sept. 2012

Brokohan

brokohan ya krayahan

rebutan pangan lekas babaran

adat paugeran wis kalis jaman

isih uga dilakoni

nuhoni apa merga wedi

kuwalat, kuwatir kesrakat

brokohan jaman saiki

ra perlu ngenteni babaran

ngrayah rupiyah lemari pamrintah

matek-a aji kodhok mlongok

cecak baya nek perlu disogok

ben wae bengak-bengok

asline lholhak-lholhok

21 Sept. 2012

JAMURAN

yo pra kanca dolanan nang njaba

padhang mbulan, padhange kaya rina

… … … … … …

padhang mbulan wengi kuwi

bocah-bocah padha ngumpul nang pkarangan

srawung kanca sapantaran

ublek umyek nyang-nyangan dolanan

: dolanan betengan

: cublak-cublak suweng wae

: piye yen gobak sodor

pungkase rembug, Jamuran kang kalogan

jamuran, ya gegethok,

jamur apa ya gegegthok,

… … … … …

gurit iki mung pangeling kandha

dolanan kuwi saderma ngleluri

kagiles mangsa

njamure dolanan jaman saiki

sarwa kiriman saka manca

jamuran, betengan, engklek, ri-uri

apa kudu ngenteni

mbulan padhang nang pkarangan

mbulane wis kalah padhang

pkarangane wis ora jembar

jamur gajih mbejijih saara-ara

sira njaluk jamur apa … … …

21 Sept. 2012

SATEMENE

(Kedhok lan Busana)

Asu sak anake… kirik

Babi, celeng, sak anake… genjik

Bajing,

Kethek, Munyuk,

Wedhus!

Jek ra patia sara…

Jaran, Jangkrik, Kadal, Tekek, Bulus,

Apa isih ana sing rung sinebut?

…   …   …   …   …   …

satemene kowe, Su!

lan sakancamu

seneng apa sara,

yen asring sinebut dening menungsa?

yen aku, Su!

kena karan wakile menungsa

kok ora lila yen kowe, Su… lan sakancamu

tan kena sinebut, kanti blakasuta

satemene kowe, Su… lan sakancamu

sara apa malah rumangsa

mulya…

nanging akeh menungsa sing

kedhokan lan busana jawa

isih durung bisa narima.

banjur aku lan kowe, Su… uga sakancamu

kudu nyebut apa?

waung, segawon…

apa ya ra padha makna?

yakuwi mau, kedhok lan busana.

Su! Kok meneng wae, to?

malah melet-melet lan plolak-plolok, thok!

Bumi Sekaran, 20/2-2013.